Fasulye ve Bezelye Dikimi: En Uygun Zaman
Fasulye ve bezelye, aynı botanik aileye (baklagiller) ait olmalarına rağmen ekim takvimi açısından neredeyse zıt kutuplarda duran iki sebzedir. Bezelye toprağın henüz 5–7 °C olduğu, gecelerin sıfırın altına düştüğü dönemde çimlenebilirken, fasulye tohumu 12 °C'nin altındaki toprakta çürümeye başlar. Bu tek fark, ev bahçesinde yapılan hataların büyük bölümünü açıklar: iki tür aynı hafta, aynı yatağa ekildiğinde biri geç kalmış, diğeri erken davranmış olur.
Bu yüzden fasulye bezelye ekme planı takvim tarihine değil, iki ölçülebilir veriye dayanmalıdır: 5 cm derinlikteki toprak sıcaklığı ve bölgenizin son don tarihi. Mutfak termometresiyle sabah 08:00–09:00 arası ölçüm alıp üç gün üst üste benzer değer görüyorsanız, karar verebilecek veriye sahipsiniz demektir.
Bölgeye ve Sıcaklığa Göre Ekim Takvimi
Türkiye'de aynı türün ekim penceresi kıyı ile yüksek iç kesimler arasında 8–10 haftaya kadar kayabilir. Aşağıdaki eşikler bölgesel takvimin dayanak noktalarıdır.
Bezelye: Serin İklimin Sebzesi
Bezelye tohumu 4–5 °C toprakta çimlenmeye başlar, ancak ideal aralık 10–18 °C'dir. 5 °C'de çimlenme 3 haftayı bulurken, 12–15 °C'de 7–10 güne iner. Fide aşamasında hafif donlara (-3 °C civarı) dayanır; kritik dönem çiçeklenme ve bakla dolumudur. Sıcaklık günlerce 27 °C'yi aştığında tozlaşma bozulur, baklalar boş kalır. Pratik sonuç: bezelyeyi sıcaklar bastırmadan hasada girecek şekilde planlamak gerekir. Ilıman kıyı kuşağında ekim–kasım ekimi (kışlık), diğer bölgelerde toprak işlenebilir hale gelir gelmez yapılan çok erken ilkbahar ekimi doğru stratejidir.
Fasulye: 15 °C Eşiğini Beklemek
Taze fasulye, don toleransı sıfır olan bir sıcak mevsim bitkisidir. 10–12 °C'de çimlenme oranı belirgin düşer; 15 °C'de %70–80 bandına, 20–25 °C'de en yükseğe çıkar ve çıkış süresi 5–7 güne kadar iner. Bu yüzden fasulyede "erken ekme" çabası neredeyse her zaman tohum kaybıyla sonuçlanır. Doğru referans, bölgenizdeki son don tarihinden 1–2 hafta sonradır.
Bölgesel Karşılaştırma
| Bölge | Bezelye ekimi | Fasulye ekimi |
|---|---|---|
| Akdeniz ve Ege kıyı şeridi | Ekim–Kasım (kışlık) veya Şubat | Mart sonu – Nisan ortası |
| Marmara | Şubat sonu – Mart ortası | Nisan sonu – Mayıs ortası |
| Karadeniz kıyısı | Mart | Mayıs (nem yüksekse geniş aralıkla) |
| İç Anadolu | Mart sonu – Nisan ortası | Mayıs ortası – Mayıs sonu |
| Doğu Anadolu / yüksek rakım | Nisan – Mayıs başı | Haziran başı |
Balkonda saksı kültürü yapıyorsanız bu tarihleri 7–10 gün öne alabilirsiniz: sınırlı hacimli kaplar toprak yüzeyi gibi hızlı ısınır. Buna karşılık aynı kaplar gece de hızlı soğuduğu için, ani soğuklarda saksıyı duvar dibine çekmek gerekir. Mevsime göre sebze ekme takvimini bölgenizin son don tarihiyle birlikte okumak, bu ince ayarları kolaylaştırır.
Başarılı Dikim: Yöntem, Aralık ve Bakım
Tohum Hazırlığı ve Ekim Derinliği
Bezelye tohumunu ekimden önce 4–6 saat suda bekletmek çimlenmeyi 2–3 gün öne çeker. Fasulyede aynı işlem risklidir: kabuk hızlı su alıp çatlar, tohum toprakta çürür. Fasulyeyi kuru ekip ekim sonrası b